Jak uprawiać maliny i jeżyny bezkolcowe

Maliny bez kolców to jedno z tych rozwiązań ogrodniczych, które po raz pierwszy wydają się zbyt piękne, żeby były prawdziwe. Brak cierniestych pędów sprawia, że zbiory przestają być testem wytrzymałości, a przycinanie nie wymaga już grubych rękawic roboczych. Odmiany bezkolcowe zyskują popularność nie tylko wśród domowych ogrodników, ale też w uprawach komercyjnych — i nie bez powodu. Ten poradnik przeprowadzi przez cały cykl uprawy, od wyboru miejsca po zbiory.

Odmiany bezkolcowe malin i jeżyn — co warto posadzić w ogrodzie

Rynek sadzonek rozrósł się przez ostatnie dwie dekady na tyle, że wybór konkretnej odmiany wymaga chwili zastanowienia. Odmiany bezkolcowe dzielą się na kilka grup ze względu na typ owocu, czas dojrzewania i mrozoodporność.

Maliny bezkolcowe — najpopularniejsze wybory

Wśród malin bezkolcowych wyróżnia się przede wszystkim odmiany powtarzające owocowanie, zwane też jesienującymi. Polka Thornless (jeśli dostępna w ofercie) czy Joan J dają owoce zarówno latem, jak i na przełomie sierpnia i września na jednorocznych pędach. Dla ogrodników, którzy wolą prostszą pielęgnację, ciekawszą opcją bywa Heritage — odmiana dość odporna na choroby, łatwa w prowadzeniu.

Osobną kategorię stanowią odmiany letnie, owocujące wyłącznie na dwuletnich pędach. Ich pielęgnacja różni się harmonogramem cięcia, choć nie wymaga większego wysiłku. Przy zakupie sadzonek sprawdzamy zawsze, czy producent oznaczył odmianę jako bezkolcową — nie wszystkie maliny sprzedawane bez przymiotnika „dzikie” są faktycznie pozbawione cierni.

Jeżyny bezkolcowe — rubus glaucus i odmiany ogrodowe

Rubus glaucus to gatunek pochodzący z Ameryki Środkowej i Południowej, znany pod nazwą mora andyjska lub jeżyna andyjska. W polskim klimacie wymaga pewnych zabezpieczeń zimowych, ponieważ mrozoodporność tego gatunku jest ograniczona do około -10°C bez okrycia. Owoce są charakterystycznie podłużne, o smaku łączącym jeżynę z nutą kwaskowatości.

Dla uprawy w gruncie bez zabezpieczeń lepszym wyborem będą wyselekcjonowane odmiany ogrodowe jeżyn bezkolcowych: Loch Ness, Chester, Thornfree czy Black Satin. Te odmiany znoszą mrozy do -20°C przy nieznacznym uszkodzeniu pędów, a Chester i Loch Ness uchodzą za jedne z plonniejszych jeżyn dostępnych na rynku. Thornfree owocuje nieco wcześniej, co jest zaletą w regionach z krótkim latem.

Stanowisko, gleba i sadzenie malin bez kolców

Maliny bez kolców i jeżyny bezkolcowe mają podobne wymagania siedliskowe, choć między gatunkami i odmianami występują różnice, które warto znać przed kopaniem pierwszego dołka pod sadzonkę.

Optymalne stanowisko to miejsce słoneczne lub lekko półcieniste — pełny cień powoduje wydłużanie pędów i słabe owocowanie. Gleba powinna być przepuszczalna, zasobna w materię organiczną, o odczynie lekko kwaśnym (pH 5,5-6,5). Jeżeli pH gleby przekracza 7,0, rośliny będą cierpieć na niedobory żelaza i manganu, widoczne jako żółknięcie liści przy zielonych nerwach.

Sadzenie wykonuje się wiosną (marzec-kwiecień) lub jesienią (październik). Sadzonki w doniczkach można sadzić praktycznie przez cały sezon wegetacyjny, ale wtedy wymagają intensywniejszego podlewania. Dołek pod sadzonkę powinien mieć wymiary co najmniej 40×40×40 cm. Na jego dno warto wsypać warstwę dojrzałego kompostu zmieszanego z rodzimą glebą.

Rozstawa zależy od odmiany:

• Maliny: 40-50 cm w rzędzie, 1,5-2 m między rzędami
• Jeżyny odmiany kompaktowe (Loch Ness): 1,5 m w rzędzie, 2 m między rzędami
• Jeżyny odmian silnie rosnących (Chester, Thornfree): 2-2,5 m w rzędzie, 2,5 m między rzędami
• Rubus glaucus uprawiany w donicach: pojemnik min. 40 litrów, substrat lekko kwaśny

Bezpośrednio po posadzeniu skracamy pędy do wysokości 20-30 cm — to wymusza wytworzenie mocnego systemu korzeniowego zamiast przedwczesnego owocowania.

Podpórki, cięcie i pielęgnacja przez sezon

Maliny i jeżyny to rośliny wymagające systemu podpór. Bez prowadzenia na konstrukcji pędy przewracają się, zatrzymują cyrkulację powietrza i stają się podatne na choroby grzybowe. Dobra instalacja zbudowana raz służy przez 15-20 lat.

Budowa systemu prowadzenia pędów

Najprostsza i najbardziej efektywna konstrukcja dla domowego ogrodu opiera się na słupkach wbitych co 3-4 metry i rozpiętych między nimi drutach ocynkowanych lub żyłce polipropylenowej o średnicy min. 3 mm. Standardowo rozpinamy dwa lub trzy druty na wysokościach 60 cm, 110 cm i 160 cm. Do prowadzenia malin wystarczą dwa druty, jeżyny silniej rosnące korzystają z trzech poziomów.

Słupki o średnicy co najmniej 8 cm wbijamy w grunt na głębokość 60-70 cm. Skrajne słupki kotwiczmy ukośnymi podporami lub naciągiem drucianym — bez tego sieć drutów może się rozciągnąć pod ciężarem plonujących pędów.

Cięcie — serce całej uprawy

Harmonogram cięcia różni się w zależności od tego, czy mamy do czynienia z odmianą letnią czy jesienującą, i jest to najczęstsze źródło pomyłek wśród początkujących ogrodników.

Odmiany letnie (owocujące na pędach dwuletnich): po zbiorach wycinamy wszystkie pędy, które właśnie owocowały — do samej ziemi. Młode pędy jednoroczne, które wyrosły w tym samym sezonie, przywiązujemy do drutów i zostawiamy — to one będą owocować w przyszłym roku. Późną jesienią skracamy je do wysokości ok. 1,5-1,8 m.

Odmiany jesienujące można prowadzić dwojako. Wariant uproszczony polega na wycięciu wszystkich pędów na poziomie gruntu późną zimą lub wczesną wiosną — otrzymujemy wtedy wyłącznie plon jesienny, ale pielęgnacja jest bardzo prosta. Wariant tradycyjny zakłada zachowanie wybranych pędów dwuletnich dla plonu letniego, co wymaga rozróżniania roczników podczas cięcia.

Jeżyny tniemy wiosną — usuwa się wtedy wszystkie pędy starsze niż dwa lata oraz słabe, cienkie jednoroczne. Silne pędy tegoroczne przywiązujemy do drutu wachlarzowato lub poziomo, co sprzyja równomiernemu owocowaniu na całej długości.

Nawożenie i ochrona przed chorobami

Maliny i jeżyny bezkolcowe nie są wygórowane w potrzebach pokarmowych, ale systematyczne nawożenie wyraźnie przekłada się na wielkość i smak owoców. Rezygnacja z nawożenia przez dwa-trzy lata skutkuje zazwyczaj stopniowym zmniejszaniem się plonów.

Podstawowy schemat nawożenia wygląda następująco: wczesną wiosną (marzec) stosujemy nawóz azotowy lub wieloskładnikowy o podwyższonej zawartości azotu — ok. 30-40 g siarczanu amonu lub odpowiednik w nawozie granulowanym na metr bieżący rzędu. W maju dokładamy nawóz potasowy lub wieloskładnikowy, który wspomaga zawiązywanie owoców. Oba nawozy mineralne wymieszaj z glebą i podlej, żeby nie doszło do spalenia korzeni.

Ściółkowanie to jeden z najskuteczniejszych zabiegów pielęgnacyjnych w uprawie krzewów owocowych. Warstwa 8-10 cm słomy, kory sosnowej lub trocin iglastych ułożona wzdłuż rzędu ogranicza wyrastanie chwastów, utrzymuje wilgoć i stabilizuje pH gleby. Trocinę warto uzupełniać co roku, bo rozkłada się i może nieznacznie zakwasić glebę — co przy pH 5,5-6,5 jest zaletą.

Choroby, na które trzeba zwracać uwagę:

• Szara pleśń (Botrytis cinerea) — atakuje owoce w wilgotne lata; zapobiegamy przez prowadzenie pędów na podporach i unikanie zacienienia
• Fytoftoroza korzeni — efekt przelania lub słabego drenażu; w mokre wiosny warto zastosować fungicyd z grupy fenyloamidów
• Rdza maliny — żółtopomarańczowe skupiska zarodników na spodzie liści; usuwamy zainfekowane liście, wczesną wiosną oprysk fungicydem miedziowym
• Antraknoza — brązowe plamy na pędach; zwalczamy przez cięcie i usuwanie porażonych pędów poza kompost

Opryski chemiczne ograniczamy do minimum i stosujemy wyłącznie przed kwitnieniem lub po zbiorach — chronienie zapylaczy ma bezpośrednie przełożenie na wysokość plonu.

Zbiory, rozmnażanie i przygotowanie do zimy

Dojrzałość owoców malin i jeżyn rozpoznajemy nieco inaczej. Maliny można zerwać, kiedy łatwo odchodzą od szypułki bez siły — niedojrzałe będą się rwać razem z receptakulum. Jeżyny dojrzewają później i wymagają, żeby były już całkowicie czarne i miękkie w dotyku; zebrane o dzień za wcześnie będą kwaśne nawet przy słodkiej odmianie.

Zbiory wykonujemy co 2-3 dni w szczycie sezonu — owoce szybko miękną i tracą wartość handlową, a w przypadku ogrodniczym zachęcają do gnicia na krzewach.

Rozmnażanie malin bez kolców jest proste dzięki naturalnej skłonności do wytwarzania odrostów korzeniowych. Wiosną, gdy odrosty mają 10-15 cm wysokości, oddzielamy je szpadlem od rośliny matecznej z jak największą bryłą korzeniową i przesadzamy w docelowe miejsce lub do doniczki na ukorzenienie. Jedna dorodna roślina może dostarczyć 5-10 odrostów rocznie.

Jeżyny bezkolcowe rozmnażamy przez odkłady wierzchołkowe: latem wyginamy końcówkę długiego pędu łukiem i przykrywamy ją ziemią na głębokość 10 cm, przytwierdzając spinką lub kamieniem. Po 6-8 tygodniach w miejscu kontaktu z glebą tworzą się korzenie. Jesienią lub wiosną odcinamy ukorzeniony odkład i przesadzamy.

Przygotowanie do zimy różni się w zależności od gatunku. Odmiany jeżyn ogrodowych (Chester, Loch Ness) mrozoodporne do -20°C wystarczy okryć agrowłókniną lub wyściółkować nasadę pędów. Rubus glaucus wymaga zdejmowania pędów z drutu, układania ich przy ziemi i przykrycia warstwą słomy lub agrowłókniny zimowej grubości 50 g/m². W rejonach z mroźnymi zimami rozważamy uprawę w dużych donicach, które na zimę można przenieść do nieogrzewanego garażu. Tak przygotowane rośliny odwdzięczą się wiosną szybkim ruszeniem wegetacji i obfitym plonowaniem już od drugiego roku po posadzeniu.

Redakcja

Za Foto5 stoi redakcja, która dostarcza konkretne porady i inspiracje z różnych obszarów życia – od nowoczesnych technologii po dom, ogród, zdrowie i finanse. Nasze artykuły pomagają podejmować lepsze decyzje na co dzień.