IKE i IKZE – jak oszczędzać na emeryturę z korzyściami podatkowymi

Emerytura z ZUS to dla wielu osób perspektywa kilkuset złotych miesięcznie — szczególnie przy przerywanych ścieżkach kariery, samozatrudnieniu czy pracy na umowach cywilnoprawnych. Właśnie dlatego IKE i IKZE stały się w ostatnich latach jednymi z najczęściej omawianych narzędzi budowania prywatnych oszczędności emerytalnych. Zanim jednak zdecydujemy, które konto otworzyć — a może oba — warto rozumieć, czym konkretnie różnią się te dwa produkty i jakie korzyści podatkowe każdy z nich oferuje.

IKE i IKZE — fundamentalne różnice w strukturze i zasadach działania

Oba rachunki należą do tzw. III filaru systemu emerytalnego, czyli dobrowolnej części oszczędzania na emeryturę poza systemem ZUS. Na tym jednak podobieństwa w dużej mierze się kończą.

IKE, czyli Indywidualne Konto Emerytalne, działa na zasadzie odroczenia podatku od zysków. Wpłaty nie dają ulgi przy rozliczeniu rocznym, ale wypłata po 60. roku życia (lub po 55. przy spełnieniu określonych warunków) jest całkowicie zwolniona z podatku Belki — czyli 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych. To oznacza, że cały wypracowany przez lata zysk trafia do nas bez potrącenia.

IKZE, czyli Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego, działa odwrotnie. Wpłacone środki można odliczyć od podstawy opodatkowania już w roku, w którym dokonano wpłaty. Dla osoby w progu podatkowym 32% oszczędność wynosi nawet 32 grosze na każdą wpłaconą złotówkę. Wyjście środków jest jednak opodatkowane — przy wypłacie po 65. roku życia płacimy zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10%.

Kluczowy ike ikze różnice sprowadza się więc do pytania: czy wolimy ulgę podatkową teraz czy zwolnienie z podatku później?

IKE — brak ulgi bieżącej, ale wolna od podatku wypłata

Przy IKE nie odliczymy nic od podatku w roku wpłaty. Zamiast tego zyskujemy pewność, że skumulowane oszczędności — łącznie z całym wypracowanym zyskiem — zostaną wypłacone bez żadnego podatku. Przy wieloletnich inwestycjach w fundusze akcyjne czy ETF-y, gdzie zyski mogą sięgnąć kilkuset procent, uniknięcie podatku Belki to wymierna korzyść. Wyobraź sobie 30 lat inwestowania, po których zgromadzony zysk wynosi 200 000 zł — z IKE weźmiesz całość, bez IKE zostanie ci o 38 000 zł mniej.

IKZE — ulga podatkowa w tym samym roku, podatek przy wypłacie

IKZE sprawdza się najlepiej dla osób rozliczających się w 32% progu lub osób prowadzących działalność gospodarczą i wybierających podatek liniowy (19%) — dla nich ulga jest szczególnie odczuwalna. Przy rocznym limicie wpłat na IKZE podatnik może odliczyć całą kwotę od dochodu, co przy stawce 32% generuje realny zwrot. Po 65. roku życia zapłacimy 10% od całości wypłaconej sumy — zarówno od wpłaconych składek, jak i od zysku.

Limit wpłat IKE i IKZE na rok 2024

Przepisy ustalają limity wpłat corocznie — i jest to jeden z parametrów, który przy planowaniu oszczędności ma znaczenie praktyczne. Warto śledzić aktualną wartość, ponieważ wysokość limitów jest powiązana z prognozowanym przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem ogłaszanym przez GUS.

Na rok 2024 limit wpłat IKE wynosi 23 472 zł. To trzykrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. IKZE ma niższy pułap: dla osób fizycznych to 9 388,80 zł, natomiast osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą wpłacić więcej — do 14 083,20 zł, co stanowi 1,8-krotność podstawowego limitu.

Poniżej zestawienie podstawowych parametrów obu kont:

Warto podkreślić, że limit wpłat IKE i IKZE są od siebie niezależne — można korzystać z obu jednocześnie i maksymalnie wykorzystywać oba pułapy. Nic nie stoi na przeszkodzie, by rocznie wpłacać pełne 23 472 zł na IKE i jednocześnie 9 388,80 zł na IKZE.

Emerytura prywatna przez IKE i IKZE — w jakie instrumenty można inwestować

Zarówno IKE, jak i IKZE to nie konkretne produkty finansowe, lecz „opakowania podatkowe” na różne instrumenty. Wybór instytucji finansowej i klasy aktywów ma ogromny wpływ na efekt końcowy.

Oba konta można prowadzić w kilku formach:

• Fundusze inwestycyjne — dostępne przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI), umożliwiają inwestowanie w fundusze akcyjne, obligacyjne, mieszane i pieniężne.
• Rachunek maklerski — pozwala kupować akcje, ETF-y, obligacje skarbowe i inne instrumenty notowane na giełdzie, w tym fundusze pasywne odwzorowujące globalne indeksy.
• Polisa ubezpieczeniowa z funduszem kapitałowym — oferowana przez zakłady ubezpieczeń, często z wyższymi kosztami zarządzania niż alternatywy.
• Rachunek oszczędnościowy lub lokata — dostępne w niektórych bankach, bezpieczne, lecz przy niskich stopach oprocentowania mało efektywne w długim horyzoncie.
• Dobrowolny fundusz emerytalny — prowadzony przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE), z aktywnym zarządzaniem i nadzorem KNF.

Instytucja i forma inwestowania mają bezpośredni wpływ na koszty. Opłaty za zarządzanie w funduszach aktywnych wahają się od 1,5% do nawet 3,5% rocznie, podczas gdy ETF-y dostępne przez rachunki maklerskie IKE/IKZE kosztują nierzadko poniżej 0,2% rocznie. W perspektywie 30 lat różnica 2 punktów procentowych w kosztach może zredukować końcową wartość portfela o kilkadziesiąt procent.

Wcześniejsza wypłata i dziedziczenie — co warto wiedzieć przed otwarciem konta

Oszczędności w III filarze są nasze — możemy je wypłacić przed osiągnięciem wieku emerytalnego, ale odbywa się to na określonych warunkach i wiąże się z konsekwencjami podatkowymi.

Przy IKE wcześniejszy zwrot środków (tzw. zwrot całkowity) oznacza konieczność zapłaty podatku Belki od całości wypracowanych zysków — tak jakbyśmy inwestowali poza kontem IKE. Można też dokonać częściowego zwrotu, ale wówczas środki, które wróciły, tracą ochronę podatkową. Produkt przestaje być atrakcyjny podatkowo, jeśli wypłacimy środki przed wymaganym wiekiem i nie spełnimy warunków dotyczących stażu wpłat (co najmniej 5 lat dokonywania wpłat przy co najmniej połowie pełnych lat).

Przy IKZE wcześniejszy zwrot jest bardziej kosztowny. Całość wypłaconych środków (nie tylko zyski) wlicza się do dochodu podlegającego opodatkowaniu według skali PIT. Musimy też „oddać” wcześniejszą ulgę podatkową — w efekcie podatek może być wyższy niż gdybyśmy nigdy nie korzystali z IKZE.

Dziedziczenie środków z IKE i IKZE

Zarówno IKE, jak i IKZE podlegają dziedziczeniu, co jest jedną z ich zalet wobec systemu ZUS. Oszczędzający może wskazać konkretne osoby uprawnione do środków po jego śmierci. Przy IKE osoby te mogą przenieść środki na własne IKE bez utraty ich dotychczasowego statusu podatkowego lub odebrać je w gotówce — płacąc wówczas podatek Belki. Przy IKZE osoba dziedzicząca płaci 10% zryczałtowany podatek, taki sam jak przy regularnej wypłacie emerytalnej. Środki nie wchodzą do masy spadkowej i mogą być wypłacone szybciej niż w tradycyjnym postępowaniu spadkowym.

IKE czy IKZE — jak wybrać odpowiednią strategię

Pytanie „IKE czy IKZE” traci na ostrości, gdy uświadomimy sobie, że oba konta można prowadzić jednocześnie. Prawdziwe pytanie brzmi: czy warto otwierać jedno, drugie czy oba — i jak rozdzielić między nie dostępny budżet?

Przy wyborze pomaga kilka kryteriów:

• Obecna stawka podatkowa: osoby w 32% progu lub na podatku liniowym czerpią z IKZE największą bieżącą ulgę — warto tu wpłacać do limitu.
• Długość horyzontu inwestycyjnego: im dłużej do 60./65. roku życia, tym więcej czasu na skompensowanie podatku przy wypłacie z IKZE i budowanie wartości w IKE.
• Potrzeba dostępności środków: jeśli istnieje ryzyko konieczności wcześniejszej wypłaty, IKE jest nieco „łagodniejsze” podatkowo przy wychodzeniu przed terminem.
• Struktura dochodów: przy zmiennych dochodach rok wysokich zarobków to dobry moment na maksymalne wykorzystanie IKZE dla odliczenia podatkowego.

Strategia, która sprawdza się dla wielu osób: IKZE do pełnego limitu (dla bieżącej ulgi), IKE jako uzupełnienie dla wyższych wpłat i długoterminowego wzrostu wolnego od podatku Belki. Przy zmiennej sytuacji finansowej lub niepewności co do stawki podatkowej w przyszłości — sam IKE jest prostszą i mniej ryzykowną opcją.

Zarówno IKE, jak i IKZE wymagają cierpliwości. To narzędzia budowane dekadami, a ich pełna wartość ujawnia się dopiero przy regularnych wpłatach przez 20-30 lat. Wcześniej niż planowanie konkretnego konta warto ustalić stały miesięczny budżet na oszczędzanie — nawet 200-300 zł miesięcznie, konsekwentnie odkładane przez trzy dekady w zdywersyfikowane instrumenty akcyjne, daje wyniki, których nie zapewni żadna emerytura z publicznego systemu.

Redakcja

Za Foto5 stoi redakcja, która dostarcza konkretne porady i inspiracje z różnych obszarów życia – od nowoczesnych technologii po dom, ogród, zdrowie i finanse. Nasze artykuły pomagają podejmować lepsze decyzje na co dzień.